ریشه فرش چیست؟ انواع ریشه، روش نگهداری، شستشو و ترمیم
ریشه فرش شاید در نگاه اول فقط چند رشته نخ در ابتدا و انتهای فرش به نظر برسد، اما اهمیت آن بسیار بیشتر از یک عنصر تزئینی است. بهخصوص در فرشهای دستباف، ریشه بخشی از ساختار اصلی فرش محسوب میشود و آسیبدیدن آن میتواند بهمرور سلامت گلیمباف، گرهها و حتی قسمتهای اصلی نقشه فرش را تهدید کند.
ریشهها معمولاً زودتر از سایر قسمتهای فرش کثیف، زرد، نامرتب یا فرسوده میشوند؛ زیرا مستقیماً با رفتوآمد، جاروبرقی، رطوبت، گردوغبار و وسایل خانه در تماس هستند. به همین دلیل شناخت ساختار ریشه و رعایت اصول صحیح نگهداری میتواند نقش مهمی در افزایش عمر فرش داشته باشد.
ریشه فرش دقیقاً چیست؟
در فرش دستباف، نخهای طولی که هنگام بافت روی دار کشیده میشوند «چله» یا «تار» نام دارند. گرههای فرش و پودها روی همین نخها شکل میگیرند. پس از اتمام بافت، قسمت اضافه این نخها در ابتدا و انتهای فرش باقی میماند که همان ریشه فرش است.
بنابراین ریشه فرش دستباف در واقع ادامه اسکلت اصلی فرش است و نمیتوان آن را مانند یک قسمت جداگانه و صرفاً تزئینی در نظر گرفت.
در فرش ماشینی شرایط متفاوت است. ریشه معمولاً بهصورت جداگانه تولید شده و پس از بافت فرش به لبه آن دوخته یا متصل میشود. به همین دلیل در بسیاری از فرشهای ماشینی، در صورت پوسیدگی یا پارگی میتوان ریشه را تعویض کرد.
تفاوت ریشه فرش دستباف و ماشینی
یکی از مهمترین نکات در نگهداری و ترمیم فرش، تشخیص نوع ریشه است.
در فرش دستباف، ریشه معمولاً همان ادامه چله است. بنابراین کشیدن شدید، کوتاهکردن بیش از اندازه یا پوسیدگی ریشه میتواند استحکام انتهای بافت را کاهش دهد. اگر این آسیب ادامه پیدا کند، ممکن است به گلیمباف و سپس گرههای اصلی فرش برسد.
ریشه فرش دستباف میتواند از پنبه، پشم یا ابریشم ساخته شده باشد و جنس آن به نوع فرش، منطقه بافت، قدمت و مواد اولیه استفادهشده بستگی دارد.
در مقابل، ریشه فرش ماشینی معمولاً ساختاری جداگانه دارد. اگر ریشه آن فرسوده یا پاره شود، امکان تعویض وجود دارد؛ اما این کار باید بهصورت اصولی انجام شود. دوخت نامناسب ریشه جدید میتواند لبه فرش را جمع، موجدار یا نامتقارن کند.
تفاوت ریشه و شیرازه فرش
ریشه و شیرازه دو بخش متفاوت هستند.
ریشه در دو انتهای عرضی فرش قرار دارد، در حالی که شیرازه در کنارههای طولی دیده میشود. وظیفه شیرازه، محافظت از کناره فرش و جلوگیری از بازشدن پودها و گرههای کناری است.
آسیب ریشه معمولاً از بالا یا پایین فرش به سمت بافت اصلی پیشروی میکند، اما آسیب شیرازه از کنارهها شروع میشود. به همین دلیل هر دو قسمت باید در زمان مناسب بررسی و در صورت نیاز ترمیم شوند.
انواع ریشه فرش از نظر جنس
ریشه پنبهای
پنبه یکی از متداولترین مواد مورد استفاده در چله و ریشه بسیاری از فرشهای دستباف است. ریشه پنبهای معمولاً روشن و نسبتاً مقاوم است؛ اما رطوبت طولانی، کشش زیاد و مواد سفیدکننده قوی میتوانند الیاف آن را ضعیف کنند.
نکته مهم این است که سفید بودن ریشه الزاماً به معنای سالم بودن آن نیست. گاهی ریشهای بسیار سفید است، اما بر اثر استفاده قبلی از مواد شیمیایی، استحکام اولیه خود را از دست داده است.
ریشه پشمی
در برخی فرشهای روستایی، عشایری، گلیمها و بافتههای سنتی، ریشه میتواند از پشم باشد. رنگ طبیعی چنین ریشههایی ممکن است کرم، قهوهای روشن یا نزدیک به رنگ طبیعی پشم باشد.
بنابراین تلاش برای سفیدکردن این ریشهها با مواد قوی نهتنها ضروری نیست، بلکه میتواند ساختار طبیعی الیاف را نیز تغییر دهد.
ریشه ابریشمی
ریشههای ابریشمی در بعضی فرشهای نفیس، ظریف و چلهابریشم دیده میشوند. این نوع ریشه نسبت به کشش، برسزنی، حرارت و شویندههای نامناسب حساستر است و شستشو یا مرتبکردن آن باید با فشار بسیار کم انجام شود.
ریشه مصنوعی
بسیاری از فرشهای ماشینی دارای ریشههایی از الیاف مصنوعی یا ترکیبی هستند. این ریشهها ممکن است مقاومت مناسبی داشته باشند، اما حرارت زیاد، مواد شیمیایی یا دوخت نامناسب میتواند باعث زبری، تغییر رنگ یا تغییر فرم آنها شود.
ریشه سالم چه ویژگیهایی دارد؟
ریشه سالم الزاماً کاملاً سفید و یکدست نیست. جنس نخ، سن فرش، سابقه شستشو و شرایط نگهداری میتواند روی رنگ و ظاهر ریشه تأثیر بگذارد.
در حالت طبیعی، رشتههای ریشه باید استحکام مناسبی داشته باشند و هنگام لمس ملایم خرد یا پودر نشوند. همچنین محل اتصال ریشه به گلیمباف باید سالم باشد و نشانهای از بازشدگی یا فرسودگی نداشته باشد.
اگر ریشهها بهسرعت میشکنند، تا نزدیکی بافت اصلی کوتاه شدهاند، گلیمباف باز است، چلهها بیرون زدهاند یا ریشه فرش ماشینی جدا شده است، بهتر است متخصص وضعیت فرش را بررسی کند. همچنین وجود کپک، بوی رطوبت یا تغییر رنگ غیرعادی میتواند نشانه نیاز به بررسی تخصصی باشد.
چرا ریشه فرش زودتر آسیب میبیند؟
ریشهها برخلاف سطح اصلی فرش، پرز محافظ ندارند و آزادانه روی زمین قرار میگیرند. بنابراین عوامل مختلفی میتوانند بهمرور باعث فرسودگی آنها شوند.
رفتوآمد
ریشههایی که در مسیر رفتوآمد قرار دارند دائماً زیر پا رفته، تا شده و روی سطح زمین کشیده میشوند. این اصطکاک میتواند رشتهها را بهتدریج نازک و شکننده کند.
جاروبرقی
یکی از عوامل رایج آسیب ریشه، گیرکردن آن در برس چرخان جاروبرقی است. قدرت مکش بالا میتواند ریشه را بکشد و حتی در فرش دستباف به نخهای چله فشار وارد کند.
بهتر است جاروبرقی فقط تا لبه متن فرش حرکت داده شود و ریشهها با فشار و مکش کم تمیز شوند.
پایه مبل و چرخ صندلی
قرارگرفتن پایه مبل، میز یا چرخ صندلی روی ریشه باعث فشار و سایش دائمی میشود. بهخصوص چرخ صندلیهای اداری میتواند در مدت طولانی باعث قطعشدن رشتههای ریشه شود.
رطوبت
مرطوبماندن ریشه میتواند باعث تغییر رنگ، بوی نامطبوع، کپک و کاهش استحکام الیاف شود. ریشههای پنبهای و فرشهای قدیمی در برابر این مشکل حساستر هستند.
سفیدکنندههای قوی
یکی از اشتباهات رایج، استفاده از وایتکس، جرمگیر یا مواد شوینده بسیار قوی برای سفیدکردن ریشه است.
ممکن است این مواد در ابتدا ریشه را سفیدتر نشان دهند، اما میتوانند الیاف را خشک و شکننده کنند. حتی ممکن است آسیب شیمیایی چند ماه بعد به شکل ریزش یا قطعشدن ریشه نمایان شود.
هدف از شستشوی ریشه باید بازگرداندن تمیزی طبیعی آن باشد، نه رسیدن به سفیدی غیرطبیعی به قیمت کاهش استحکام نخها.
آیا تا زدن ریشه زیر فرش مناسب است؟
تا زدن دائمی ریشه زیر فرش توصیه نمیشود. این کار به محل اتصال ریشه فشار وارد کرده و میتواند باعث تجمع گردوغبار و رطوبت در زیر فرش شود.
اگر ظاهر ریشههای آزاد مناسب نیست، میتوان درباره استفاده از محافظ ریشه دوختی و قابلتنفس مانند کاور جاجیم با متخصص مشورت کرد.
استفاده از چسب نواری، چسب حرارتی یا چسب صنعتی برای ثابتکردن ریشه نیز مناسب نیست؛ زیرا چسب میتواند وارد الیاف شود، گردوغبار را جذب کند و هنگام جداشدن به نخهای ریشه آسیب بزند.
چه زمانی ریشه فرش به ترمیم نیاز دارد؟
هر نامرتبی یا اختلاف طولی در ریشه به معنای نیاز به ریشهبافی کامل نیست. گاهی سرصافکردن محدود یا تثبیت انتهای فرش کافی است.
اما اگر ریشه تا نزدیکی متن فرش از بین رفته، گلیمباف باز شده، چلهها بیرون زده یا ریشه با کمترین لمس میشکند، بهتر است رفوگر وضعیت فرش را بررسی کند.
تأخیر در ترمیم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا آسیبی که ابتدا فقط چند سانتیمتر از ریشه را درگیر کرده، ممکن است به گرهها و نقشه اصلی فرش برسد و تعمیر را پیچیدهتر کند.
روشهای ترمیم میتواند شامل تثبیت انتهای فرش، دوگره، گلیمبافی، ریشهبافی مجدد و در فرش ماشینی تعویض ریشه باشد. انتخاب روش مناسب به جنس چله، ظرافت بافت، نوع فرش و میزان آسیب بستگی دارد.
چرا ریشه باید قبل از شستشو بررسی شود؟
بعضی ریشهها در ظاهر سالم هستند اما به دلیل رطوبت قدیمی، استفاده از سفیدکننده، آفتاب یا شستشوهای قبلی ضعیف شدهاند. در چنین شرایطی ممکن است با خیسشدن، پوسیدگی پنهان مشخص شود و رشتهها هنگام شستشو بریزند.
به همین دلیل جنس ریشه، میزان استحکام، سلامت گلیمباف، وجود پوسیدگی، سابقه رفو و وضعیت قسمتهای مجاور بررسی شود.
شستشوی تخصصی ریشه و فرش در قالیشویی مهباف
در قالیشویی مهباف، ریشه و شیرازه از قسمتهای حساس فرش محسوب میشوند.
کارشناسان پیش از شستشوی متن فرش، ریشهها و شیرازهها را بهصورت جداگانه و دستی با شامپوی مخصوص میشویند تا میزان فشار و مقدار شوینده را متناسب با شرایط این قسمتها کنترل کنند.
هدف از این کار، تمیزکردن اصولی ریشه بدون استفاده از سفیدکنندههای تهاجمی یا برسزنی شدید است.
انتخاب شوینده بر اساس نوع فرش
برای همه فرشها نمیتوان از یک شوینده و روش شستشوی یکسان استفاده کرد. فرش دستباف پشمی، فرش نائین ریزبافت، چلهابریشم و فرش ماشینی اکریلیک شرایط متفاوتی دارند.
در مهباف نوع و میزان مواد شوینده با توجه به جنس الیاف، رنگ، ساختار و وضعیت فرش انتخاب میشود و فشار برس، میزان آب و نحوه آبگیری نیز متناسب با نوع فرش خواهد بود.
آبکشی و خشککردن اصولی
یکی از نکات مهم در شستشوی ریشه، خروج کامل شوینده از میان نخها و بخش گلیمباف است. باقیماندن مواد شوینده یا خشکنشدن صحیح میتواند موجب ایجاد زردآبه در ریشه شود.
پس از آبگیری، فرش در محیط بهداشتی با استفاده کنترلشده از نور طبیعی و جریان هوای مناسب خشک میشود. خشکشدن کامل ریشه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا باقیماندن رطوبت میتواند موجب بوی نامطبوع، تغییر رنگ و کاهش سلامت الیاف شود.
پس از خشکشدن نیز ریشه، شیرازه و سطح فرش در مرحله کنترل کیفیت بررسی میشوند.
خدمات ترمیم ریشه در مهباف
قالیشویی مهباف علاوه بر شستشو، خدمات رفوگری و ترمیم ریشه فرشهای دستباف و ماشینی را نیز ارائه میدهد.
این خدمات بر اساس وضعیت فرش میتواند شامل گلیمبافی ساده و عروسبافت، ریشههای پشمبافت، دوگره شکافتنی، دوگره پنجرهای، دوگره ساده، گلیمبافی فرشهای ریزبافت، ترمیم ریشه فرشهای ابریشمی، تثبیت انتهای فرش، تعویض ریشه فرش ماشینی، دوخت کاور توری یا جاجیم و سرصافکردن تخصصی ریشه باشد.
چرا قالیشویی مهباف؟
مجموعه فرش و قالیشویی مهباف فعالیت رسمی خود را از سال ۱۳۳۱ آغاز کرده و بیش از ۷۰ سال در حوزه فرش، شستشو، نگهداری و ترمیم فعالیت داشته است.
در مهباف، کارشناسان پیش از شستشو ریشه و شیرازه فرش را بررسی میکنند، شوینده مناسب را با توجه به جنس فرش انتخاب میکنند و هر فرش دستباف یا ماشینی را متناسب با ساختار آن میشویند. همچنین استادکاران باتجربه مهباف خدمات رفوگری را انجام میدهند.
پس از پایان شستشو نیز کارشناسان مهباف فرش را در مرحله کنترل کیفیت بررسی میکنند و مجموعه مهباف خدمات خود را با ضمانت کتبی ارائه میدهد. امکان ثبت سفارش و دریافت خدمات نیز در تهران، کرج و حومه وجود دارد.
ریشه فرش بخش کوچکی از ظاهر فرش است، اما در فرش دستباف نقش مهمی در حفظ ساختار آن دارد.پوسیدگی ریشه میتواند بهمرور به گلیمباف و گرههای اصلی برسد؛ بنابراین مراقبت از آن اهمیت زیادی دارد. برای افزایش عمر ریشه فرش، از مکش شدید جاروبرقی و سفیدکنندههای قوی استفاده نکنید، ریشه را از رطوبت ماندگار دور نگه دارید، پایه وسایل را روی آن قرار ندهید و ترمیم را در مراحل اولیه انجام دهید.اگر ریشه فرش پوسیده، کوتاه، زرد یا آسیبدیده است یا قصد شستشوی یک فرش دستباف و حساس را دارید، بهتر است کارشناسان پیش از شستشو فرش را بررسی کنند تا از گسترش آسیب جلوگیری شود.
برای دریافت مشاوره، ثبت سفارش شستشو یا ترمیم تخصصی ریشه فرش با قالیشویی مهباف تماس بگیرید:
قالیشویی مهباف؛ بیش از ۷۰ سال تجربه در شستشو، نگهداری و حفظ ارزش فرشهای شما
سؤالات متداول درباره ریشه فرش
آیا ریشه فرش دستباف فقط برای زیبایی است؟خیر. در بیشتر فرشهای دستباف، ریشه ادامه نخهای چله و بخشی از ساختار اصلی فرش است.
چرا ریشه فرش زرد میشود؟رطوبت، گردوغبار، پاخوردگی، رسوبات آب، باقیماندن مواد شوینده، سن فرش و استفاده از سفیدکننده میتوانند باعث تغییر رنگ ریشه شوند.
آیا برای سفیدکردن ریشه میتوان از وایتکس استفاده کرد؟استفاده از سفیدکنندههای کلردار توصیه نمیشود؛ زیرا ممکن است ریشه را موقتاً سفید کنند اما در بلندمدت استحکام الیاف را کاهش دهند.
ریشه فرش ماشینی قابل تعویض است؟بله. ریشه بسیاری از فرشهای ماشینی را بهصورت جداگانه به فرش متصل میکنند و در صورت فرسودگی، میتوان آن را تعویض کرد.
چه زمانی ریشه فرش نیاز به ترمیم دارد؟ اگر ریشه تا نزدیکی بافت اصلی کوتاه شده، گلیمباف باز است، چله بیرون زده یا رشتههای ریشه با لمس ملایم میشکنند، بهتر است رفوگر وضعیت فرش را بررسی کند.
بدون دیدگاه